Nederland energieland

NederlandEnergieland-voorzijde.jpg

Nieuwe energietechnieken hebben een grote landschappelijke impact. Hoe kan energietransitie plaatsvinden zonder cultuurhistorie in het geding te brengen?

In 2023 moet volgens het Rijk 16% van de Nederlandse energiebehoefte uit duurzame energie bestaan. In 2050 dient zelfs de totale energiebehoefte duurzaam te worden ingevuld. Deze verduurzaming heeft grote gevolgen voor de ruimtelijke inrichting van Nederland. In tegenstelling tot traditionele fossiele vormen zoals olie, gas en kolen, drukt de nieuwe generatie energietechnieken een duidelijk zichtbaar stempel op het landschap. Uit de vele discussies over het al dan niet horizonvervuilende karakter van windturbines blijkt dat deze ontwikkeling bewoners en andere betrokkenen niet onberoerd laat. Toch is er niets nieuws onder de zon. De behoefte aan energie drijft mensen al eeuwenlang om hun omgeving ingrijpend te transformeren. Vóór het fossiele tijdperk waren houtkap en turfwinning bij uitstek landschapsvormende processen die het aanzien van ons cultuurlandschap radicaal hebben veranderd.

Veerkracht

Cultuurlandschap is veerkrachtig en heeft een groot vermogen om zich aan te passen. De ene omgeving is echter kwetsbaarder dan de andere. Daarom is maatwerk met respect voor de bestaande cultuurhistorische kwaliteiten van belang. Dit dossier laat zien wat de mogelijkheden zijn. Er zijn tal van nieuwe energiebronnen, maar we beperken ons tot zonne-, wind en bio-energie en de ruimtelijke impact van deze energievormen op het erfgoed en het landschap. Hierbij gaat het onder meer om werelderfgoed, beschermde stads- en dorpsgezichten, acht landelijke gebieden die zijn geselecteerd als kenmerkend wederopbouwgebied en historische buitenplaatsen. Lees meer over energiewinning en afzonderlijke objecten (zoals zonnepanelen op beschermde rijksmonumenten) in het dossier duurzaam erfgoed op de website van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

In dit dossier:

A37 Zonneroute

Zonneroute A37: duurzame energie met ruimtelijke kwaliteit

De snelweg en de grond er omheen biedt kansen om duurzame energie op te wekken. Maar hoe kan dat op de meest effectieve, efficiënte en gebiedseigen manier? Waar liggen kansen? En wat is de bandbreedte van de oplossingen?

Fort Pannerden

Ontwerpend onderzoek met energielinies

Windmolens, zonnepanelen, biomassa… hernieuwbare energie is steeds zichtbaarder in het landschap. Ook eigenaren of gebruikers van monumentale complexen of gebieden willen profiteren van de voordelen hiervan. Maar past dat wel, bijvoorbeeld een windmolen naast een fort?

Tijdlijn van het Nederlandse energielandschap

In vierhonderd jaar wisten we ons veenlandschap te ontginnen en polders te maken. Windmolens deden hun intrede in het open landschap. In minder dan een honderd jaar  transformeerden we de agrarische samenleving tot een industrieel landschap dat werd gedreven door steenkool, aardolie en gas.

hout biomassa

Bio-energie

Bio-energie wordt opgewekt uit biomassa: organisch materiaal, zoals mest, hout, snoeiafval of vezels. Op kleine schaal biedt dit kansen voor het behoud van cultuurhistorische landschapselementen, zoals houtwallen.

Nieuwbouwwijk Noorderplassen-West met Zoneiland Almere. De zonnecollectoren op het eiland verwarmen water wat aan het stadswarmtenet wordt toegevoegd.j

Zonne-energie

Zonne-energie kan op verschillende manieren ingepast worden in het cultuurlandschap: op daken, erven en zelfs in uitgestrekte terreinen met zonneweiden.

A4 tussen Leiden en Leidschendam, zicht op het Groene Hart met windturbines en windmolen

Windenergie

Windturbines springen al van een grote afstand in het oog. Hoe kunnen windenergie en cultuurhistorisch waardevolle landschappen samengaan?

Boerderij met zonnepanelen aan de Schollevaarweg, ten noorden van Zeewolde omgeven door windmolens

Verandering begeleiden

Enerzijds willen we onze historische omgeving koesteren, anderzijds zijn dezelfde gebieden continu in verandering. Hoe maak je de juiste keuzes?