Een veilige en aantrekkelijke kust

Doordat de zeespiegel stijgt, de bodem daalt en het landschap door erosie verandert, vermindert de veiligheid van de kust. De komende decennia worden in het kustgebied dan ook maatregelen genomen om de veiligheid van ons land te versterken.

Waterveiligheid staat natuurlijk voorop, maar vaak kunnen er gemakkelijk maatregelen getroffen worden om het erfgoed te beschermen of zelfs te versterken. Per slot van rekening heeft een belangrijk deel van de Nederlandse geschiedenis zich op of aan het water afgespeeld. Door dit gegeven een plek te geven in gebiedsontwikkelingen en beleid, blijft dit deel van de Nederlandse geschiedenis behouden. Bovendien biedt het veel kansen. De Nederlandse kust heeft immers - en in toenemende mate! - een enorme aantrekkingskracht op recreanten en toeristen.

Op deze pagina leest u welke kansen er liggen om waterveiligheid, natuur, economie én cultuurhistorie – in balans met elkaar – in te zetten voor een veilige en aantrekkelijke kust.

Dynamisch kustbeheer

De kwaliteit van de natuur in de duinen kan worden bevorderd door het uitbreiden van het dynamisch kustbeheer – beheer waarin meer ruimte is voor natuurlijke processen, zoals de verstuiving van zand en de invloeden van de zee. Zo zijn in sommige brede duingebieden mogelijkheden voor kerven, zodat zand beter landinwaarts stuift. Het zand zorgt ervoor dat duinen kunnen meegroeien met de zeespiegelstijging. Ook wash-overs, waarbij bij zware stormen en springtij grote hoeveelheden water zich een weg baant naar achtergelegen duingebieden of kwelders, is een beproefde manier om aan de waterveiligheid te werken. De landschapskaarten die de RCE heeft gemaakt (www.landschapinnederland.nl/bronnen-en-kaarten) geven houvast bij het kiezen waar een dergelijke ontwikkeling wel of niet zinvol is.

Vestigen aan een veilige kust

De boulevard van Zandvoort voor de
Tweede Wereldoorlog

In ruimtelijk- economisch opzicht liggen de meeste uitdagingen en ambities vooral bij het verbeteren van kustgebieden als vestigingsplaats. Het toegankelijk maken van natuurgebieden voor publiek, goede bereikbaarheid van het strand, badplaatsen en een rijk aanbod aan culturele uitstapjes maken kustplaatsen en –gebieden aantrekkelijk voor toeristen. Zorg ervoor dat niet overal hetzelfde ontstaat. Kijk naar het verleden en hoe het gebied en de plaats zich ontwikkeld hebben, en gebruik die kennis als inspiratiebron. Daarbij zijn musea, tentoonstellingen, informatiepunten en uitkijkpunten van belang als plekken die het verleden voor bezoekers weer laten leven. Verder is er heel veel materiaal in de vorm van documentaires, boeken, tijdschriften en op websites beschikbaar. Zo kan cultuurhistorie van profijt zijn.

Boulevards

Nieuwe boulevard van Scheveningen
waarin de historische bocht is hersteld.

Wie op zoek is naar voorbeelden van de herinrichting van boulevards, kan eens gaan kijken in Scheveningen of Katwijk. In Scheveningen is de oude bocht teruggebracht in de nieuwe boulevard. Die bocht is te zien op oude schilderijen en diende om de bomschuiten, nadat ze het land opgetrokken waren, neer te leggen. Ook in Katwijk is de boulevard heringericht. Er is een parkeergarage in aangebracht, maar een muur van de Atlantikwall is helaas onder het zand verdwenen. De strandhuisjes in Katwijk zijn bescheiden en seizoensgebonden.

Actuele kennis

Wie het kustlandschap tot zijn werkterrein mag rekenen, heeft te maken met waterkeringen, natuur en recreatie. Het is belangrijk om kennis op te blijven doen over de werking en het evenwicht van dit dynamische systeem. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed beschikt over een uitgebreide bibliotheek met actuele kennis waar u gebruik van kunt maken bij het vormen van landschappelijke plannen in kustgebieden.

Vier manieren om de kust te versterken

Moderniseren, het karakter van de omgeving zichtbaar maken en een divers aanbod kunnen ervoor zorgen dat een kustplaats (weer) aantrekkelijker wordt. Een aantal denkrichtingen om de koers uit te stippelen voor ruimtelijk-economische opgaven om de identiteit langs de kust versterken:

1. Neem de kenmerkende afwisseling tussen duinen, dammen en dijken als uitgangspunt. Zowel voor het versterken van de kust bij opgaven voor de waterveiligheid als bij economische opgaven zijn het de lokale kenmerken die het plan sterker maken. Denk daarbij bij het Waddengebied aan het behouden van de ruimte en de grootschaligheid. Maar - bij bijvoorbeeld de Zuidwestelijke delta - aan het vergroten van het contrast tussen dammen, dijken en duinen.

2. Elk kustgebied heeft zijn eigen ontsluitingsprincipe. Behoud het fijnmazige systeem van duinovergangen en duindoorsnijdingen, en daarmee de kleinschaligheid en de diversiteit langs de Hollandse kust. Benut en accentueer de harde overgangen in Noord-Nederland (Friese en Groningse Waddenkust) en versterk daarmee die bijzondere kwaliteit van die kust.

3. Zet de militaire kustverdediging in voor recreatie. Restanten van bouwwerken en allerhande complexen kunnen een veel grotere rol spelen binnen de recreatie dan ze nu al doen. Zorg daarbij dat het verhaal blijvend verteld kan worden en wees vooral niet te behoudend met de Atlantikwall. Het zijn constructies die wel tegen een stootje kunnen, en die vanwege de bijzondere landschappelijke situering geschikt te maken zijn voor bijzondere functies, zoals een restaurant, klimmuur of zelfs kuuroord.

4. Neem de eigen, specifieke identiteit van kust- en badplaatsen en eilanden als uitgangspunt bij ontwikkeling en herstructurering. Zoals ze oesters en zeekraal eten in Zeeland, haring en schol in Scheveningen en Edammerkaas in Noord-Holland, zo heeft elk gebied zijn eigen recept van sfeer en karakter. Ontwikkel je eigen succesrecept met een knipoog naar de geschiedenis.

Bijlagen: