Jurisprudentie

De grenzen van de wetgeving worden niet zelden bepaald door uitspraken van de rechter. Ook op het gebied van erfgoed en ruimte is een groot aantal uitspraken gedaan door rechtbanken en de Raad van State.

De Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State (‘de Afdeling’) is de hoogste bestuursrechter in Nederland. Personen, bedrijven of belangengroepen kunnen hier in hoger beroep tegen een besluit van een bestuursorgaan. De uitspraken van de Afdeling zijn bindend; er is geen hoger beroep meer mogelijk. Het bindende karakter is van belang aangezien het bepalend is voor de manier waarop de wet geïnterpreteerd dient te worden.

De uitspraken van de Afdeling kunnen verschillende gevolgen hebben. Een beroep tegen vaststelling van een bestemmingsplan (wanneer het gaat om een beschermd stads- of dorpsgezicht) kan bijvoorbeeld ongegrond worden verklaard. Dit betekent dat het bestreden besluit niet herzien wordt. Wanneer een beroep (gedeeltelijk) gegrond wordt verklaard wordt het besluit (op dit punt) vernietigd. Dit is onder andere het geval wanneer deze besluiten in strijd zijn met een goede ruimtelijke ordening of wanneer in zake sprake is van een ‘onvoldoende deugdelijke motivatie’. Ook kan de Afdeling besluiten zelfvoorzienend op te treden in een uitspraak, wat inhoudt dat de Afdeling hier zelf een besluit over neemt.

In het onderstaande rapport Jurisprudentie op het gebied van erfgoed en ruimte. Uitspraken van de Raad van State in de periode 2003-2016, staan samenvattingen van de belangrijkste gerechtelijke uitspraken die de Raad van State heeft gedaan in de periode 2003 – 2016. De beroepzaken hebben betrekken op het vaststellen van nieuwe of gewijzigde bestemmingsplannen, het verlenen van vergunningen voor sloop of nieuwbouw, de reikwijdte van de vergunningplicht en in enkele gevallen het aanwijzen van monumenten. De uitspraken hebben betrekking op vrijwel alle categorieën onroerend erfgoed: archeologie, beschermde stads- en dorpsgezichten, gebouwde monumenten, buitenplaatsen en cultuurlandschap. Ze gaan altijd over concrete gevallen en plaatselijke omstandigheden. Hoewel ze dus niet in alle situaties toepasbaar zijn, geven zij waardevolle inzichten in de interpretatie en toepassing van de wet zoals die in de dagelijkse praktijk plaatsvindt.

In het rapport worden de uitspraken chronologisch per categorie erfgoed gepresenteerd:

  1. Archeologie
  2. beschermde stads- en dorpsgezichten
  3. buitenplaatsen en (cultuur)landschappelijke waarden
  4. gebouwde monumenten
  5. overige ruimtelijke overwegingen met betrekking tot cultuurhistorische waarden

Van elke uitspraak zijn de volgende gegevens vermeld:

  • Zaaknummer
  • Datum van uitspraak
  • Gemeente
  • Trefwoorden
  • Relevante passages in de uitspraak
  • Een samenvatting van de uitspraak

Bij elke zaak wordt verwezen naar de volledige uitspraak op de website van de Raad van State. Uitspraken van vergelijkbare zaken worden daarnaast ook nog eens vermeld.

Uit de vele uitspraken over archeologie en gebouwd erfgoed kan een rode draad worden gehaald. De nadruk ligt hierbij op jurisprudentie die de wetgeving verduidelijkt en/of bepalend is geweest voor de interpretatie daarvan binnen het ruimtelijk domein. Deze ‘rode draden’ zijn als bijlagen in dit rapport opgenomen. Voor meer informatie over jurisprudentie zie de websites van de Raad van State (RvS) en Stichting Advisering Bestuursrechtspraak (STAB).