Themadossier: bodemdaling in veenweidelandschappen

Luchtfoto Oostelijke Binnenpolder van Tienhoven

Hoe kunnen ruimtelijke veranderingen plaatsvinden in veenweidegebieden, zonder dat deze gebieden hun bijzondere cultuurhistorische waarde verliezen?

De veenweidelandschappen in Nederland staan meer dan ooit onder druk. Het gemeenschappelijk landbouwbeleid van de EU (GLB) heeft grote invloed op de agrarische sector. In 2015 kwam een einde aan de Europese melkquota, wat in eerste instantie tot schaalvergroting leidde. Een ontwikkeling die nu weer gedeeltelijk wordt teruggedraaid vanwege de grote mestoverschotten. Ook is er sprake van toenemende ruimtelijke druk door behoefte aan woningbouw en bedrijfsterreinen. Maar dat is nog niet alles. Om de veengebieden te beweiden is het nodig om de bovenlaag te ontwateren, met verdroging tot gevolg. Dit zorgt voor een flinke CO2-uitstoot en voortschrijdende bodemdaling. Dit betekent dat het steeds ingewikkelder en kostbaarder wordt om de voeten droog en de veenpakketten nat te houden. Als we melk kopen, betalen we immers niet voor de compensatie van CO2-uitstoot, of voor maatregelen om de bodemdaling teniet te doen.

Wankel evenwicht van belangen

Agrariërs, vogelaars, recreanten, veenbeschermers, waterschappen en overheden vertegenwoordigen verschillende opvattingen over het landschap. Dat leidt tot een complex en wankel evenwicht van belangen. Het cultuurlandschap als kader voor beleidsvorming kan helpen om deze belangen aan elkaar te verbinden. Het landschap hoeft niet volledig bewaard te worden door er een glazen stolp overheen te zetten; het kan juist een leidraad zijn bij veranderingen. Het aangezicht van het landschap is immers het resultaat van natuurlijke processen, maar ook van een puur functionele inrichting door menselijk handelen. Dat was vroeger al zo en zal in de toekomst niet anders zijn.

Beeld: Klassiek veenweide polderlandschap ontstaan door het winnen van veen (vervening), Oostelijke Binnenpolder van Tienhoven, Polder Maarssenveen, gezien naar Tienhoven en Maarssen.

In dit dossier:

Veenweidegebied in de Oostpolder

Cultuurlandschap als bindmiddel

In de veenweidegebieden zijn grote veranderingen gaande. Het historische cultuurlandschap in veenweidegebieden kan oplossingen bieden voor ruimtelijke en functionele vraagstukken.

Gezicht op Naarden en de kerk te Muiderberg, Jacob van Ruisdael, 1647

De waarde van veenweide

Veenweide-ontginningen vormen unieke middeleeuwse landschappen die gerekend kunnen worden onder karakteristiek Nederlands erfgoed, zoals kaas, klompen en Hollandse meesters.

Luchtfoto van Somerset Levels vanaf Glastonbury Tor

Hoe pakken onze buren het aan?

Ook de Engelsen, Duitsers en Fransen hebben te maken met het beheer van veenweidelandschappen. Wat kunnen we van elkaar leren?