Cultuurhistorische biografie van het IJsselmeer gepresenteerd tijdens Deltaparade

02 november 2017

Het IJsselmeergebied kent een lange geschiedenis en een grote diversiteit aan cultureel erfgoed en bijzondere landschappen, waarin de relatie van Nederland met het water goed zichtbaar is. Om de ruimtelijke kwaliteit en bijzondere karakteristieken van het IJsselmeergebied te behouden en te versterken heeft de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed opdracht gegeven voor een cultuurhistorische biografie. Deze wordt op donderdag 2 november tijdens het Nationaal Deltacongres 2017 in Leeuwarden gepresenteerd.

We verwachten grote ruimtelijke veranderingen in de komende jaren, als gevolg van bijvoorbeeld klimaatverandering.  De IJsselmeerbiografie geeft richting aan de integrale Gebiedsagenda IJsselmeer 2050 om de waardevolle karakteristieken te integreren in de ruimtelijke opgaven, zoals de energietransitie of het vergroten van de waterveiligheid. De IJsselmeerbiografie is bovendien voor provincies en gemeenten rond het IJsselmeer onmisbare input voor de Omgevingsvisie die zij gaan opstellen.

Vier karakteristieken: van archeologie tot ingenieurskunst

Het maken van een biografie is een vernieuwende, integrale aanpak die voor het IJsselmeergebied niet eerder is toegepast. Van de fysieke omgeving is een levensbeschrijving gemaakt, van de vroegste oorsprong tot het heden. De IJsselmeerbiografie geeft een overzicht van het ontstaan en de ontwikkeling van het gebied en onderscheidt vier karakteristieken, die bepalend zijn voor het gebied: de archeologische en aardkundige waarden, de oude kustlandschappen langs de randen van het IJsselmeer, de grote concentratie gebouwd erfgoed in voormalige Zuiderzeesteden en –dorpen en natuurlijk de Zuiderzeewerken. Door deze karakteristieken te gebruiken binnen ruimtelijke opgaven krijgt de toekomst een verleden.

Voorbeeld: flexibele waterkering in Spakenburg

Een mooi voorbeeld van het versterken van ruimtelijke kwaliteit door middel van cultuurhistorie is te vinden in het Utrechtse dorp Spakenburg. Hier is een zelfsluitende waterkering gebouwd. Bij hoogwater in de havens komt de waterkering omhoog door het water dat onder de dam stroomt, maar bij normale omstandigheden is deze verzonken in de kade. Hierdoor wordt het dorp behoed voor overstroming, maar blijft het aanzicht van het karakteristieke oude vissersdorp behouden.

Een steun in de rug

Ceciel Oud, stedenbouwkundige gemeente Fryske Marren: Wij zijn, met vele anderen, de komende jaren verantwoordelijk voor de invulling van dit prachtige gebied. De biografie is een steun in de rug en helpt om bij toekomstige keuzes de waarde van het eigen erfgoed in een nationaal perspectief te zetten.

Pieter den Besten, Programmaleider Gebiedsagenda IJsselmeer 2050: We werken op dit moment hard aan een gezamenlijk toekomstperspectief voor het IJsselmeergebied. Wat voor nieuwe gezichten krijgt het gebied als gevolg van verstedelijking, dijkversterkingen, energiewinning en natuurprojecten? De biografie zorgt voor kennis en waardering van wat er al is. Het helpt ons na te denken over hoe we dat willen verbinden met nieuwe ontwikkelingen.

Susan Lammers, directeur RCE: Elke lijn in het landschap verraadt geschiedenis. Geen dorpssilhouet zonder verhaal. En nu zijn die sporen, verhalen en karakteristieken van het IJsselmeergebied voor het eerst integraal vastgelegd in dit document.