Begin met cultuurhistorisch onderzoek

herbestemming industrieel erfgoed Amersfoort

Als het om erfgoed gaat, draait alles om keuzes. Welke erfgoedwaarden zijn er in een plangebied? Wat willen we behouden? Welke ambities zijn er ten aanzien van erfgoed en ruimte?

Cultureel erfgoed bijtijds en op een zinvolle wijze in ruimtelijke ordeningsprocessen inbrengen, daar draait het om. Om erfgoed te kunnen integreren in ruimtelijke ordeningsprocessen, is het noodzakelijk om gemeentelijke ambities ten aanzien van het aanwezige erfgoed te bepalen en keuzes te maken. Om dat te kunnen doen, kan cultuurhistorisch onderzoek zinvol zijn.

Cultuurhistorisch onderzoek

Cultuurhistorisch onderzoek in het kader van ruimtelijke ordening richt zich op een drietal thema’s. Deze staan echter niet los van elkaar en vaak zal er sprake zijn van overlap.

  • Archeologie gaat over in de bodem – op land én onder water – bewaarde sporen en resten van menselijke bewoning. Bij een klein deel gaat het om in het oog springende monumenten zoals hunebedden en grafheuvels. Voor meer informatie over archeologie zie de website www.archeologieinnederland.nl.
  • Gebouwd erfgoed zoals historische bouwkunst, maar ook erven, tuinen, parken en stedenbouwkundige structuren vormen de bouwstenen van onze steden. Een actueel thema binnen dit onderwerp is de herbestemming van leegstaande gebouwen. Lees meer over herbestemming op www.herbestemming.nu.  Zie ook de website www.monumenten.nl, een platform voor eigenaren van monumentale panden.
  • Met cultuurlandschap wordt het landschap bedoeld dat door mensen in het verleden naar hun hand is gezet. Voorbeelden van landschappelijke structuren zijn militaire linies, dijken en verkavelingspatronen. Voor meer informatie over cultuurlandschap zie de website www.landschapinnl.nl.


Nieuwe ruimtelijke functies hebben vaak consequenties voor cultureel erfgoed, zoals de bouw van een woonwijk of de aanleg van een natuurlijke verbindingszone. Het is van belang om de gevolgen voor het erfgoed van dergelijke ontwikkelingen helder te krijgen. Om erfgoedwaarden in kaart te brengen zijn er tal van bronnen, databases en kaarten beschikbaar. Er zijn diverse onderzoeksmethoden en disciplines relevant voor cultuurhistorisch onderzoek en ruimtelijke ordening. Een gemeente hoeft het onderzoek niet zelf uit te voeren, maar kan de gevraagde expertise inhuren. Daarvoor is een aantal aandachtspunten voor de gemeente als opdrachtgever op een rij gezet. Wanneer de waarde van het erfgoed in beeld is gebracht staat de gemeente voor een aantal keuzes. Deze keuzes leiden tot een erfgoedstrategie waarmee de ambitie van de gemeente een plek krijgt in de ruimtelijke planvorming.

In dit dossier:

luchtfoto nieuw-loosdrecht

Cultuurhistorisch onderzoek

Een inventarisatie van cultureel erfgoed is meer dan een optelsom van lijsten en kaarten. Er moet ook inzicht ontstaan in de waarde van het erfgoed. Onderstaande onderzoeksmethoden brengen de cultuurhistorische waarde van erfgoed in beeld.

Beschermd dorpsgezicht Burdaard - Dokkumer Ee

Erfgoed in kaarten en lijsten

Een inventarisatie van het erfgoed begint bij het in kaart brengen van al bekende objecten en elementen. De volgende  bronnen kunnen hierbij helpen.

brochure ruimtelijke ordening en erfgoed

Aandachtspunten voor de opdrachtgever

Waar moet een opdrachtgever van cultuurhistorisch onderzoek op letten?

Zutphen, Zicht op Walburgiskerk met op de voorgrond de stadsmuren

Erfgoedambitie op de agenda

Elke gemeente kiest voor een eigen erfgoedstrategie. Deze erfgoedstrategie heeft alles te maken met de ruimtelijke ambities van de gemeente.