Bestemmingsplan 'Beschermd Dorpsgezicht Frederiksoord-Wilhelminaoord', Gemeente Westerveld

Op 6 november 2009 is het gebied van de voormalige werkkolonie Frederiksoord-Wilhelminaoord van de Maatschappij van Weldadigheeid (1818) als geheel aangewezen als beschermd dorpsgezicht. De kolonisten die uit de steden afkomstig waren moesten de woeste veengronden ontginnen om in hun onderhoud te voorzien. Deze vorm van armoedebestrijding door werkverschaffing leidde tot een strak georganiseerd blokvormig landschap, bestaande uit rechte elkaar kruisende assen van lanen, wegen, sloten en op de wegen georiƫnteerde koloniewoningen en boerderijen te midden van het uit de zeventiende eeuw daterende landgoed Westerbeeksloot, dat vroeg in de negentiende eeuw nog voornamelijk uit onontgonnen woeste gronden bestond. Op de kruispunten van wegen en lanen ontstonden werkplaatsen en voorzieningen, zoals een bakkerij en een tuinbouwschool.

Het gebied heeft ondanks vele veranderingen, zoals schaalvergroting in de landbouw, bebossing, sloop van koloniewoningen, nieuwbouw en kernvorming bij de dorpen Frederiksoord en Wilhelminaoord, aanpassing van de infrastructuur en dergelijk, zijn karakteristieke historisch-ruimtelijke hoofdstructuur behouden.

De gemeente Westerveld heeft samen met de Maatschappij van Weldadigheid en de provincie Drenthe een Gebiedsvisie opgesteld, 'Monument in beweging' (2005), die richting geeft aan de herontwikkeling van het gebied door functiewijziging, bedrijfsverplaatsing, herbouw van koloniewoningen, herstel van het wegen- en lanenpatroon en van het watersysteem. De Belvedere-gedachte 'behoud door ontwikkeling' is daarbij leidend. De uitvoering is inmiddels gaande. Bijzonder is dat de Maatschappij van Weldadigheid nog steeds de grootste eigenaar is binnen het gebied; de meeste grond wordt in erfpacht uitgegeven. Naast de fysiek ruimtelijke kwaliteiten van de voormalige kolonie biedt de Gebiedsvisie ook inzicht in de maatschappelijke betekenis, namelijk het gestalte geven aan de doelstelling van de Maatschappij van Weldadigheid van werk, levensonderhoud en onderricht voor kansarme en hulpbehoevende groepen in de actuele samenleving. Beide aspecten, ruimtelijk en sociaal-maatschappelijk dienen, uiteraard in de context van deze tijd, weer een plaats te krijgen in het gebeid Frederiksoord-Wilhelminaoord.

Recent is er een actueel bechermend bestemmingsplan, 'Beschermde Dorpsgzciht Frederiksoord-Wilhelminaoord', in procedure gebracht dat enerzijds de bestaande cultuurhistorische waarden beschermt, anderzijds ook nieuwe ontwikkelingen mogelijk maakt binnen de uitgangspunten die gested zijn in de Gebiedsvisie. In 2008 is er naast de reguliere Welstandsnota een aparte Welstandsnota ontwikkeld ten behoeve van de bestaande en nieuwe bebouwing binnen het beschermd dorpsgezicht (koloniewoningen); dit is een zwaar welstandsregime, waarin naast de bebouwing ook de openbare ruimte en de erven zijn betrokken.

In het bestemmingsplan is een dubbelbestemming 'Waarde-Beschermd Dorpsgezicht' opgenomen en is de bebouweing van koloniewoninngen aangeduid als 'Wonen-karakteristiek', gekoppeld aan specifieke bouwregels met een ontheffingsmogelijkheid, waarbij geen onevenredeige abreuk mag worden gedaan aan de bebouwingskarakteristiek. Binnen het beschermde dorpsgezicht is een aanlegvergunningstelsel van kracht, waarbij B&W bij toepassing daarvan vooraf de monumentencommissie moeten raadplegen. Verder is er een regeling voor 'nadere eisen' opgenomen. Het plan is nog niet vastgesteld. Het Aanwijzingsbesluit en de Toelichting daarbij zijn als bijlage aan het bestemmingsplan toegevoegd. Zo is er met de nodige flexibiliteitsbepalingen een voldoende beschermend bestemmingsplan opgesteld voor de bestaande en de nieuwe ontwikkelingen in het gebied.

Motivering

Waarom een goed voorbeeld?

Behoud door ontwikkeling in een voormalige werkkolonie.

Geolocatie: 
Bij wie kan ik meer informatie krijgen?
Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed
Peter Timmer