Cultuurhistorische inventarisatie en waardenstelling Zalk en landelijk gebied

De gemeente Kampen verzocht FlexusAWC in 2010 de cultuurhistorische waarden van het dorp Zalk en het bijbehorend landelijk gebied in kaart te brengen en de gemeente te adviseren over het toekomstig ruimtelijk beleid. De cultuurhistorische inventarisatie en waardenstelling vormde de onderlegger voor een beschermingsbeleid dat geëffectueerd is in het bestemmingsplan van het gebied. De studie is opgebouwd uit een beknopt overzicht van de hoofdkwaliteiten van het dorp Zalk en van het omliggende landelijk gebied, een overzicht van de ontwikkelingsgeschiedenis, een onderzoek naar de historisch-ruimtelijke principes van het dorp, een cultuurhistorische waarderingskaart en concrete beleidsaanbevelingen. Tevens is een inventarisatie gemaakt van de historische panden en boerderijen ten behoeve van toekomstige aanwijzing van deze gebouwen als gemeentelijk monument of beeldbepalend pand.

De ontwikkelingsgeschiedenis

De studie geeft op illustratieve wijze de ontstaansgeschiedenis en groei van het dorp Zalk en haar landelijk gebied weer. Een morfologisch onderzoek aan de hand van hedendaags en historisch kaartmateriaal leverde het verrassende inzicht op dat Zalk van oorsprong een esdorp is, zij het waarschijnlijk een bijzondere variant hiervan: het ‘incomplete’ esdorp. Historische kaarten en andere bronnen wijzen erop dat het dorp in de kern (laat-)middeleeuws is, en in de 16de tot 19de eeuw doorgegroeid op het historische patroon. Het dorp is voorzien geweest van een aantal brinken, die pas vanaf de 19de en 20ste eeuw dichtgegroeid zijn met bebouwing.

Buckhorst

Een interessant onderdeel van de studie vormde de locatie van het kasteel van de heren van Buckhorst die het bestuurlijk gezag hadden over Zalk en Veecaten van de Middeleeuwen tot aan 1798. Ofschoon het kasteel en haar bijgebouwen niet meer aanwezig zijn, is de layout van het terrein nog deels bewaard gebleven. Historische kaarten verschaften informatie over de oorspronkelijke layout van de kasteelterreinen en tuinen.

Het silhouet van Zalk

Aangezien het silhouet van Zalk, zeker vanaf de dijk langs de IJssel, nog steeds kenmerkend en gaaf is, is in de studie nadrukkelijk aandacht besteed aan een ruimtelijke analyse van dit historische silhouet. Deze analyse kan, hoe eenvoudig ook, bijdragen aan fundamentele discussies over de kwaliteit van het dorpsgezicht die sterk bepaald wordt door het specifieke daklandschap en de groeninvulling.

De cultuurhistorische waardenkaart

Een van de belangrijkste resultaten van het onderzoek is de cultuurhistorische waardenkaart, waarop de verschillende deelgebieden in het dorp Zalk en in de landelijke omgeving ruimtelijk en cultuurhistorisch zijn gewaardeerd. Aan deze kwaliteiten zijn beleidsaanbevelingen gekoppeld op de schaalniveaus ‘stedenbouw’, ‘openbare ruimte’, ‘bebouwing’  en ‘architectuur’.

Waarom een goed voorbeeld?

In de inventarisatie wordt ‘het verhaal van het dorp Zalk’ verteld waarbij de geomorfologische ondergrond, het menselijk ingrijpen, de economische en maatschappelijke ontwikkelingen en de weerslag hiervan in de ruimtelijke ontwikkeling van het dorp en haar landelijke omgeving uitgebreid zijn beschreven.

- historisch onderzoek
- gebiedsgerichte benadering 
- inclusief lokale specifieke groenstructuur
- participatie in proces
- basislaag voor complementair RO- en welstandsbeleid, als middel bij het maken van ruimtelijk kwaliteitsbeleid

Relevante passage uit plan:

De inventarisatie is gebiedsgericht opgezet. Dat wil zeggen dat de samenhang van het dorp in zichzelf en haar relatie met het omliggende landschap nadrukkelijk onderdeel van het onderzoek vormt, en gebouwen nooit als een 'losse' objecten gezien worden, maar altijd in samenhang met de omgeving waarin zij staan. De inventarisatie bevat daarom naast een voorstel tot aanwijzing van nieuwe gemeentelijke monumenten en beeldbepalende panden ook een historische ontwikkelingsschets, een analyse van het grondgebied als geheel, haar transformaties, en uitgebreide ruimtelijke beschrijvingen.

Geolocatie: 
Bij wie kan ik meer informatie krijgen?