Vergroten concurrentiekracht van steden met erfgoed als troef

Veel steden vragen zich af hoe ze hun concurrentiepositie kunnen verstevigen. Maar wat is typisch Nederlands als het gaat om concurrentiekracht? Welke troefkaarten uit ons rijke verleden kunnen we inzetten bij het versterken van de economische positie van steden? De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft een middel ontwikkeld dat u hierbij kunt inzetten.

Nederland kent ook op het vlak van internationale competitiviteit haar karakteristieken die historisch zijn gegrond en gegroeid. Denk daarbij aan de fysieke omgeving (hardware) en ons menselijk kapitaal (software). Maar ook aan de organisatie van de economie en handel (orgware) en de inzet van het financiële kapitaal (finware). Wat is voor deze karakteristieken typisch Nederlands als het gaat om concurrentiekracht?

Troeven

https://erfgoedenruimte.nl/sites/default/files/views_filebrowser/hardware.png

Hardware

Nederland is sterk verstedelijkt. Naast een klein aantal grote steden kent het relatief veel kleine steden van vergelijkbare omvang, waarvan de meeste een historische stadskern hebben. Cultuurhistorie blijkt een vestigingsplaatsfactor van formaat te zijn voor gespecialiseerde werknemers en daarmee bedrijven, voor creatieven en voor bezoekers. Een belangrijke factor in het ontstaan van het stedelijk landschap is de ligging in de Delta(rivieren) en aan zee. Infrastructuur was leidend bij het ontstaan en de ontwikkeling van het stedenpatroon. Dit biedt ook nu nog voordelen: als toegangspoort tot Europa, met een gematigd klimaat, vruchtbare grond en fijnmazige verbindingen over water, weg, spoor.

Software

Software

De Nederlandse economie is vanouds afhankelijk van de internationale handel en kent traditioneel een vanuit pragmatisme ingegeven openheid voor (religieus) andersdenkenden. De Hollanders zagen kansen in het verbinden van vraag en aanbod. Deze handelsgeest vaart wel bij de vele internationale contacten, de uitbreide talenkennis en de vrije uitwisseling van kennis en informatie. De val van Antwerpen in 1585 is een sprekend voorbeeld: Protestantse en Joodse kooplieden konden terecht in Amsterdam, textielindustrie werd met open armen (en beurzen) ontvangen in Leiden.

https://erfgoedenruimte.nl/sites/default/files/views_filebrowser/orgware.png

Orgware

De Nederlandse steden kennen oorspronkelijk een grote mate van autonomie; de basis van de Republiek ligt in het afwijzen van centraal gezag. Wel is er het besef bij de kleine, concurrerende steden/ondernemers dat samenwerking en specialisatie nodig is voor groei en een competitief voordeel in de wereldmarkt. De voorbeelden van coöperatie en collectieve actie zijn talrijk, sectoraal (gildes, V.O.C., waterschappen) en geografisch (Hanzesteden, boerencoöperaties). Polderen is misschien wel ’s lands meest fundamentele bezigheid.

Finware

Het coulante financiële beleid maakt Nederland aantrekkelijk voor (internationale) ondernemingen; een soepel belastingregime, subsidies en aan risicodragende participatie van de overheid in PPS-constructies. Van oudsher wordt particulier kapitaal ingezet bij ruimtelijke ontwikkeling. Particulieren en ondernemers zien ‘brood’ in investeringsprojecten. Pragmatische overwegingen worden wel gecombineerd met ideële motieven, zoals goede huisvesting voor werknemers, risicospreiding en toegang tot (start)kapitaal. De voorbeelden zijn divers; droogmakerijen, buitenplaatsenzones en woningbouwprojecten zoals hofjes of company towns.

De set troefkaarten is te bestellen via de infodesk: info@cultureelerfgoed.nl, zolang de voorraad strekt of kan als pdf worden geprint.

Toepassing

Deze typisch Nederlandse karakteristieken hebben regionaal verschillende accenten. Als we de lokale kwaliteiten scherp hebben, kunnen we nieuwe oplossingen voor regionale opgaven formuleren. We geven twee voorbeelden ter illustratie. Voor een landelijke bijeenkomst met als thema het vergroten van de internationale concurrentiekracht van steden heeft de rijksdienst voor twee opgaven van een stad en regio aan de voorkant geïnventariseerd wat op dit thema de typische karakteristieken zijn voor deze plekken. Tijdens de workshop hebben ruimtelijke professionals gebrainstormd over hoe ze deze kenmerken zouden inzetten bij het oplossen van de opgaven.

Opgave Kenmerken                                             Denkrichting

Eindhoven ís Philips. Eindhoven heeft zich sterk gespecialiseerd als een tech-regio. Met zo’n duidelijk profiel moet je wereldwijd concurreren met andere tech-regio’s die bijvoorbeeld in China als paddenstoelen uit de grond schieten. Specialisatie maakt kwetsbaar. Wat als ook ASML vertrekt?

Hardware: hergebruik industrieel erfgoed Strijp-S, de voormalige Philipsfabriek

Software: gloeilamp als innovatie

Orgware: samenwerking tussen ondernemers, overheid, ontwikkelaars en onderzoekers

Finware: companytown Philipsdorp en -stadion

Eindhoven heeft zich altijd onderscheiden met een Brabantse ondernemersgeest en de start-ups die er steeds weer opkwamen. "Strijp S was nooit zo'n succes geweest als Philips en Daf niet weg waren gegaan." Start-ups kunnen ook mooi gebruikt worden om de minder succesvolle wijken van Eindhoven nieuw leven in te blazen.

Opgave                           Kenmerken                                                                                Denkrichting

Zuid-Limburg worstelt met een onvermijdelijke demografische en economische krimp, net als in andere grensregio’s. Met het wegvallen van de belangrijkste economische drager, de mijnindustrie, zijn niet alleen banen verdwenen maar wankelt ook de lokale trots. Wat te doen?

Hardware: mijnschacht bij Heerlen

Software: : R&D bij DSM in Limburg

Orgware: samenwerking over de grens: Maastricht Aachen Airpoirt

Finware: EU-subsidies ingezet voor (grensoverschrijdende) economische ontwikkeling

Voor Zuid-Limburg is het internationale karakter van het grensgebied een belangrijk kenmerk. Een grote stad als Aken ligt immers dichtbij, mensen doen over en weer boodschappen, er is een sterke regionale samenwerking en er is een gezamenlijk vliegveld. Ook is er in het grensgebied veel ruimte en weinig structuur. "Het gebrek aan structuren is een kans; er zit immers niks in de weg." Zou Zuid-Limburg kunnen uitgroeien tot het groene hart of het energielandschap van de Euregio.

Bijlagen: 
Troefkaarten.pdf pdf | 1 MB